سیستم های آبی، سیستم جفت شده ی طبیعی-انسانی است که تعاملاتِ غیرقابل پیش بینی، پویا و بازخوردهای متعدد با بخش های مختلف از جمله غذا، انرژی و اقلیم دارد. شناخت تعاملاتِ بین بخش های مختلف با منابع آب و همچنین، درک فرابخشی بودن حکمرانی آن، نیازمند اتخاذ رویکردی کل گرایانه است. رویکرد «همبست»، رویکردی نوین و کل گرایانه برای مواجهه با درهم تنیدگی های آب-غذا-انرژی است. این رویکرد در مناسبات و تعاملات هیدروپلیتیکی آب های فرامرزی کارکرد بسیاری دارد، زیرا منابع مشترک مورد مناقشه را از کانون توجهات خارج می کند و می تواند دامنه ی وسیع تری برای همکاری به وجود آورد. همبست، نوعی رویکرد مناسب برای مواجهه با رقابت ها و مناقشات آب های فرامرزی است، زیرا اتخاذ رویکرد همبست به منافع سازی بین کشورهای ساحلی می انجامد و به کارگیری آن فرصتی برای تولید کالا یا خدمات تخصصی در هر کشور و چانه زنی بیشتر خواهد بود. از این رو، تبیین کارکرد رویکرد همبست در حکمرانی و مناسبات آب های فرامرزی و سیاست گذاری های مرتبط با حوزه ی نوین دیپلماسی آب ضروری است. بر این اساس، مقاله ی حاضر با ماهیت بنیادی-نظری و روش توصیفی-تحلیلی می کوشد کارکرد رویکرد همبست را در حکمرانی سیستم های آبی به طور عام و حکمرانی مناسبات آب های فرامرزی به طور خاص بررسی کند. همچنین، تفاوت های کلیدی این رویکرد با رویکرد مدیریت یکپارچه ی منابع آب، با هدف برجسته سازی کاربرد متفاوت آن دو با یکدیگر مقایسه و ارائه می شوند. برای تبیین بهتر کارایی این رویکرد، کارکرد آن در دو حوضه ی آبریز براهماپوترا در جنوب آسیا و دریاچه ی آرال در آسیای مرکزی تحلیل می شود. در نهایت، نشان داده خواهد شد که چگونه استفاده از رویکرد همبست «آب-انرژی-محیط زیست» تعاملات پایداری برای دو کشور هند و بوتان در حوضه ی آبریز براهماپوترا ایجاد کرده است و چگونه عدم تبعیت از رویکرد همبست «آب-غذا-انرژی» برای کشورهای حوضه ی دریاچه ی آرال هزینه های اقتصادی و آسیب های زیست محیطی در پی داشته است.

این مقاله با اتخاذ روش تاریخی-توصیفی-تحلیلی، استناد به منابع کتابخانه ای و استفاده از «ماتریس همبست تعاملات آب های فرامرزی» به تصویرسازیِ روند تعاملات آبی ایران و افغانستان بر سر رودخانه هیرمند پرداخته است و نشان داده است که تسهیم آب در حوضه هیرمند علاوه بر شرایط اقلیمی و ویژگی های حوضه آبریز به شدت از مراودات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دو کشور نیز اثرپذیر است. نتایج این پژوهش نشان می دهند مسأله تسهیم آب هیرمند در اکثر بازه های مراوداتی دو کشور، در سطح مناسبات سیاسی قرار داشته است. اما طی بازه 1390 تا 1399 این مناسبات فرصت سازی شده است. در حقیقت وجود معاهده هیرمند که در آن نیاز زیست محیطی هامون ها مسکوت مانده است در کنار کمک های بین المللی در این بازه سدسازی های افغانستان را تشدید نموده است و جلب سرمایه گذاری خارجی را برای این کشور به همراه داشته است. از این رو، چانه زنی بر سر مسائل صرفاً فنی نمی تواند وضعیت تسهیم آب در این حوضه را در شرایط مطلوبی قرار دهد؛ بلکه نیاز است دو کشور با تمسک به فرصت های همکاری در زمینه های اقتصادی، فرهنگی و امنیتی، به برجسته سازی وابستگی های متقابلِ اقتصادی و اجتماعی به یکدیگر بپردازند تا تعاملی بر حسب منافعِ پایدار برای طرفین ایجاد شود؛ که در نهایت ارزش و باوری مشترک برای ایجاد هنجارِ مشترک میان ایران و افغانستان در بهره برداری از منابع آب هیرمند شکل گیرد. این مهم اهمیتِ سیاسی زدایی از مسأله آب را نمایان می سازد تا از اصطکاک های سیاسی در مواجهه با مسائل آبی جلوگیری شود. همچنین نتایج این پژوهش نشان داد در تمام ادوار با حکمیت کشورهای ثالث، وضعیت تسهیم آب هیرمند بدتر شده است.

مدیریت کشاورزی و سیاست‏های سازگار با تغییرات اقلیم نیاز به دیدگاه یکپارچه بین سه منبع آب-انرژی- غذا دارند تا بتوانند از ناهنجاری‏ها و منافع تک بعدی جلوگیری نمایند و توسعه پایدار را به همراه داشته باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی همبست آب-انرژی-غذا در تولید چهار محصول کشاورزی تابستانه شهرستان دهلران (ذرت دانه‏ای، کنجد، ماش و هندوانه) انجام شد. داده‏های مورد نیاز از طریق پرسشنامه از کشاورزان جمع‏آوری و با استفاده از معیارهای میزان مصرف آب و انرژی، بهره‏وری فیزیکی آب و انرژی، بهره‏وری اقتصادی آب و انرژی و در نهایت شاخص همبست آب-انرژی-غذا (WEFNI) برای هر محصول به دست آمد. نتایج نشان داد تولید محصولات تابستانه در شهرستان دهلران m3.ha-1 116714 آب مصرف می‏کنند، بیشترین و کمترین میزان مصرف آب به ترتیب مربوط به هندوانه (m3.ha-1 7641) و کنجد (m3.ha-1 994) بود. کل مصرف انرژی در کشت محصولات MJ.ha-1 205093 بود که بیشترین و کمترین مصرف انرژی ورودی مربوط به ذرت دانه‏ای (MJ.ha-1 85/103558) و کنجد (MJ.ha-1 73/17306) بود. همچنین الکتریسیته و کودهای شیمیایی بیشترین میزان انرژی را در بخش کشاورزی مصرف کردند. بر اساس نتایج، بیشترین بهره‏‏وری فیزیکی آب (Kg.m-3 67/6) و انرژی (Kg.MJ-1 90/0) مربوط به هندوانه و بیشترین بهره‏وری اقتصادی آب (Rls.m-3 297000) و انرژی (Rls.MJ-1 17050) مربوط به کنجد بود. براساس مقادیر شاخص‏های همبست، هندوانه (71/0= WEFNI) پایدارترین و ماش (035/0= WEFNI) ناپایدارترین محصول از لحاظ مصرف منابع بودند. نتایج این پژوهش می تواند با اعمال مدیریت صحیح در استفاده از منابع و الگوی مناسب کشت به توسعه پایدار کشاورزی در منطقه کمک نماید.

آب، غذا و انرژی اصلی ترین منابع مورد نیاز برای توسعه جوامع هستند. دیدگاه همبست بر مدیریت به هم پیوسته این منابع تاکید دارد و با تمرکز بر این سه منبع در سطح کلان به کار گرفته می شود. در این تحقیق، ارزیابی و اولویت بندی عوامل موثر و روش های تخصیص بهینه منابع بر اساس رویکرد همبست آب، انرژی و تولید غذا با فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در استان البرز در نظر گرفته شده است. به این منظور، معیارها به صورت زوجی در یک تحلیل سلسله مراتبی با اخذ نظرات متخصصان مقایسه شده و میزان اهمیت آنها تعیین شده است که معیارها شامل مدیریت آب، انرژی و غذا می شود. عوامل موثر بر تخصیص بهینه منابع استان البرز تعیین و بررسی شده و به صورت گزینه های چندگانه ارایه شده اند تا به صورت زوجی و براساس پرسشنامه های تکمیل شده توسط متخصصان مقایسه شوند. نتایج نشان می دهد معیار آب نسبت به سایر معیارها با وزن نسبی 4/61 درصد بیشترین تاثیر را در فرایند ارزیابی دارد و معیارهای انرژی و غذا به ترتیب با وزن نسبی 2/26 و 4/12 درصد رتبه های بعدی تاثیرگذاری را دارند. از میان راهکارهای تدوین شده، آموزش و ارتقای آگاهی با امتیاز 9/35 درصد در رتبه نخست و سیاست گذاری زیست محیطی با امتیاز 6/26 درصد در رتبه دوم قرار گرفت. در نتیجه، پیشنهاد می شود راهکارهای آموزش و ارتقای آگاهی و سیاست گذاری زیست محیطی در اولویت قرار گیرند.

تفکر آب محوری در مدیریت منابع آبی و شناخت آب به عنوان یک کالای صرفا اقتصادی، می تواند چالش های زیادی را در سیاست گذاری های یک کشور ایجاد کند. اما دیدگاه کل گرایانه مانند همبست آب، انرژی و غذا (WEF Nexus) ماهیت چندمرکزی مدیریت منابع آب را روشن می کند و هر یک را به عنوان یک کالای امنیتی نه صرفا اقتصادی در نظر می گیرد. رویکرد همبست به طور توامان به امنیت هر سه بخش و اثر متاقابل آن ها توجه دارد. از اینرو در این پژوهش با استفاده از اطلاعات بانک جهانی و پروژه های جهانی انجام شده برای برآورد شاخص همبست، به بررسی و تحلیل نتایج خروجی ها و جایگاه ایران در میان 170 کشور ثبت شده پرداخته شد. همچنین با دیدگاه آب محوری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) معیارها اولویت بندی شده و با وزن های پروژه مقایسه شده است. طبق خروجی ها ایران در شاخص همبست جهانی جایگاه 84 امین کشور را دارد اما در بخش انرژی با رتبه 49 بیشترین رتبه در میان سایر بخش های آب و غذا را دارد. جایگاه نهایی برخی از کشورهای همسایه مانند ترکیه و امارات بالاتر، 54 و 52 می باشد. همچنین اولویت بندی وزن ها نشان داد دیدگاه آب محوری می تواند اثر شاخص های مهم را کمتر برآورد کند.

امروزه مدیریت منابع بخصوص منابع آب به دلیل ضرورت رسیدگی به مسائل چالش برانگیز موجود بین بخش عرضه و تقاضا، وظیفه ای حیاتی برای مدیران و برنامه ریزان است. آب، انرژی و غذا برای آسایش انسان، کاهش فقر و توسعه پایدار ضروری است و جز جدایی ناپذیر زندگی انسان ها هستند. ایران در شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک قرار دارد و میانگین نزولات جوی در آن بسیار کم است. بنابراین اعمال مدیریت صحیح از منابع آب برای تامین غذا در آینده، با توجه به شرایط کمبود و بحران آب بسیار حائز اهمیت است. در این پژوهش دو منطقه در غرب کشور (میاندربند و اشترینان) با هدف ارزیابی و مقایسه تفاوت های مدیریت زراعی که تفاوت عملکرد کشاورزان در کشت های یکسان با آب و هوای مشابه می باشد، جهت کشاورزی پایدار با همبست آب، غذا و انرژی ، بررسی گردید. همبست شامل شش شاخص آب مصرفی، انرژی مصرفی، بهره وری آب، بهره وری انرژی، بهره وری اقتصادی آب و بهره وری اقتصادی انرژی می باشد که نتیجه نهایی از طریق وزن دهی و میانگین این شاخص ها منتج می گردد. اطلاعات مورد استفاده از طریق مصاحبه با 43 نفر از کشاورزان، مشاهدات میدانی، ارگان های زیربط و نرم افزار NETWAT حاصل شده است. در این مطالعه سه محصول گوجه فرنگی، سیب زمینی و خیار که در دو منطقه کشت غالب هستند، مورد ارزیابی قرار گرفته شد. شاخص گوجه فرنگی، خیار و سیب زمینی در میان دربند به ترتیب 87/0، 49/0، 24/0 و در اشترینان به ترتیب 96/0، 48/0و 33/0 می باشد. در هر دو منطقه بر مبنای شاخص آب، غذا و انرژی کاشت گوجه فرنگی بهترین شرایط را داراست. پیشنهاد می شود جهت اصلاح الگوی کشت با درنظر گرفتن همبست به عنوان ابزاری مدیریتی که جوانب مصرف آب و انرژی و امنیت غذا را در نظر می گیرد، استفاده شود.

هدف از مطالعه حاضر بررسی تاثیر استفاده هر یک از روش های آبیاری سطحی، بارانی و قطره ای بر وضعیت حوضه زاینده رود است. به این منظور از رویکرد همبست آب، انرژی، غذا و کربن برای بررسی جامع استفاده شد. در رویکرد همبست با توجه به آثار متقابل آن ها، در جهت افزایش بهره وری و تامین امنیت منطقه تلاش می گردد. در این مطالعه این رویکرد در قالب یک شاخص توسعه داده شده جدید با عنوان شاخص همبست آب، انرژی، غذا و گازهای گلخانه ای (WEFGN) ظاهر شده است و با در نظر گرفتن ده شاخص شامل نهاده های مصرف تولید محصول، انرژی مصرفی برای آبیاری، خودکفایی غذایی، بهره وری اقتصادی و انتشار کربن به بررسی روش های آبیاری پرداخته شد که می تواند دیدگاهی جامع به مدیران و تصمیم گیران ارائه دهد. نتایج بررسی روش های آبیاری در سال 1399 نشان داد که با تغییر روش آبیاری کنونی به آبیاری قطره ای و بارانی در اثر کاهش آب مصرفی (به ترتیب 17 و 4.84 درصد (483.7 و 138.5 میلیون مترمکعب در سال)) وضعیت حوضه بهبود می یابد اما در روش بارانی انرژی بیشتری جهت آبیاری نیاز است (280.5 درصد (112415.8 هزار کیلو کالری در سال)) و کربن منتشر شده در اثر افزایش انرژی آبیاری نیز 87432.5 تن در سال (73.7 درصد) افزایش می یابد. بنابراین امتیاز شاخص WEFGN به ترتیب برای هریک از روش های آبیاری قطره ای، بارانی و وضعیت کنونی برابر 0.86، 0.31 و 0.47 محاسبه گردید و بهترین روش آبیاری در حوضه زاینده رود از منظر رویکرد همبست، آبیاری قطره ای شناخته شد.

سابقه و هدف: تغییرات اقلیمی و اکوسیستمی در هماهنگی با عواملی چون رشد جمعیت و مدیریت نادرست منابع،بسیاری از الگوهای مدیریت منابع طبیعی را به چالش کشیده است. هدف از این تحقیق شناخت روابط همبستآب، انرژی و غذا در دشت ورامین به روش مدل ذهنی و پویایی همبست آب، انرژی و غذا تحت سناریوهای سیاستیبود.مواد و روش ها:  داده ها و روابط مربوط به مدل ذهنی از طریق گفتگو و مشارکت با کشاورزان و مدیران منطقهجمع آوری گردید. داده های مربوط به مدل پویایی همبست نیز از طریق Mental Modeler به وسیله نرمافزارکه برای منطقه مورد مطالعه توسعه WEF سازمان ها، ذینفعان منطقه و مقالات معتبر جمع آوری شد. مدل همبستداده شده است از روابط به هم پیوسته برای مدلسازی ز یرسیستم های آب، کشاورزی و انرژی و تعاملات آنها تشکیلساخته شد و دوره شبیه سازی یک دوره 20 ساله در نظر Vensim شده است. مدل شبیه سازی با استفاده از نرم افزارگرفته شد. معادلات حاکم در هر ز یرسی ستم بر اساس معادلات پا یه رویکرد پو یا یی سیستم ها و نمودارهای حلقهعلی هر ز یرسیستم با استفاده از روابط و بازخوردهای مثبت و منفی ایجاد شد.نتایج و بحث: نتایج مدلسازی پویایی همبست نشان داد وضعیت منابع آب سطحی و امنیت آبی دشت طی دوره20 سال به ترتیب برابر با 158 میلیون مترمکعب و 162 - میلیون مترمکعب خواهد بود؛ که نشان از کاهش منابعدر مقا یسه با وضعیت پایه دارد. نتایج مدل بدون اعمال سناریو نشان داد طی دوره 20 ساله حجم آبخوان دشتورامین از مقدار 4000 میلیون مترمکعب به 2700 میلیون مترمکعب کاهش خواهد یافت. این موضوع نشان می دهدسیاست های تأمین منابع آب ازجمله استفاده بی رویه از چاه ها، توسعه شهرنشینی و ایجاد صنایع و همچنین عدمافزایش بهره وری آب کشاورزی از طریق روش های نوین آ بیاری دلیل بروز چنین مسئله ای است. اعمال سناریوهایتخصیص نیاز محیط زیستی تالاب بندعلیخان نشان داد دشت توان اکولوژیکی برای تخصیص آب به تالاب نخواهدداشت به طوریکه در 20 سال آینده امنیت آبی دشت به 180 - میلیون مترمکعب می رسد. همچنین اعمال سناریوافزایش راندمان آبیاری بدون افزایش سطح ز یر کشت از 58 درصد به 70 درصد در بهبود کاهش تقاضای آبکشاورزی و افزایش سطح کشت مؤثر بود. افزایش سطح زیر کشت نیز تا مقدار 41600 هکتار اثر مثبت بر تقاضایآب کشاورزی داشت اما بیش از این مقدار سبب افزایش فشار منابع آبی گردید. بر اساس محدودیت های منابع آ بیو کاهش امنیت آب در دشت ورامین، تولید محصول دشت نیز با کاهش روبه رو خواهد شد. دشت ورامین به دلیلهمجواری با شهرستان تهران نقش مهمی در تأمین نیاز مردم تهران و شهرستان های اطراف دارد.نتیجه گیری: بررسی نتایج و روند مقایسه داده ها نشان داد طی دوره 20 ساله، دشت ورامین وضعیت نامطلوبی درزمینه منابع آب و تولید غذا خواهد داشت. مدیریت منابع دشت ورامین نیازمند تغییر در باورها و ارزش های سازمانی،کشاورزی و توسعه ای دارد. توسعه سیستم های خورشیدی  به منظور تأمین نیاز انرژی، راه اندازی تصفیه خانه فاضلابشهرستان ورامین و توسعه تصفیه خانه جنوب تهران، حرکت به سمت فشرده ساز ی پایدار در ایجاد پایداری منابعدشت به منظور بهره برداری صحیح منابع مؤثر است. از سویی دیگر افزایش راندمان آبیاری بدون افزایش سطح کشتمی تواند در متعادل کردن وضعیت فعلی کمک کننده باشد به طوریکه با اجرای سیاست های برنامه ششم توسعهتقاضای آب کشاورزی تا حدودی کاهش می یابد و فشار بر منابع آب ز یرزمینی کاسته می شود.

هدف پژوهش: آینده­نگری زیست عشایری در سند ملی آمایش سرزمین، هدف این مقاله است. روش ­شناسی تحقیق: روش جمع­آوری اطلاعات، کتابخانه­ای و روش تحلیل نیز توصیفی-تحلیلی-انتقادی است. قلمرو جغرافیایی پژوهش: در محدوده سرزمینی فلات ایران و از نظر مقیاس، ملی می­باشد. یافته­ ها و بحث: سرزمین­شناسی و آمایش سرزمین نیازمند پیوندشناسی حوزه­های طبیعی و انسانی و به تعبیری، پیکره­شناسی سرزمین مبتنی بر همبست در مرزهای زیستی و سیاره­ای با تاکید بر مقیاس­های ملی و منطقه­ای و محلی و اندرکنش آن­ها است. با توجه به تغییر سریع زیست عشایری انتظار می­رود چگونگی تغییرات این شیوه کاربری و بهره­وری زمین و منابع طبیعی در سند ملی آمایش سرزمین مورد توجه و پرسش باشد. زیست عشایری در این سند به­صورت سرفصلی مستقل و جداگانه، غیر پیوندی و بدون تحلیل همبستی(مانند«زمین-گیاه» و «آب و انرژی») در ماده 4 (ارتقاء پویایی نظام کوچ، حفظ و تقویت میراث معنوی و زیست جامعه عشایری) در نظر گرفته شده است. نتایج: روندشناسی تغییرات زیست-کار عشایری در سند ملی آمایش سرزمین بر پایه تغییرات بیوفیزیکی-اجتماعی سرزمین و آینده­نگری آن انجام نشده است. اکنون که سند ملی آمایش سرزمین به تصویب رسیده است، آن­چه امکان­پذیر می­باشد آینده­نگریِ تغییرات زیست عشایری متناسب با روندشناسی تغییرات بیوفیزیکی-اجتماعی در «بازنگری سند» است. از این­رو، اتخاذ رویکرد پیوندی و همبستی با ملاحظه وسعت سرزمینی و ضرورت حفاظت پویا از مجتمع­های زیستی عشایری در پیوند با دیگر الگوهای زیست جمعی در ایران­زمین پیشنهاد می­شود.

خشکسالی به عنوان یکی از پیچیده ترین پدیده های طبیعی هر ساله خسارت های زیادی به صورت مستقیم و غیرمستقیم به بخش های مختلف وارد می کند. هدف از مطالعه حاضر، پایش یکپارچۀ خشک سالی، گرد و غبار و پوشش گیاهی در پنج ایستگاه استان خوزستان با طول دورۀ آماری 30 ساله (2019-1990) می باشد. در این مطالعه از داده های ساعتی قدرت دید افقی، کدهای سازمان هواشناسی و همچنین داده های ایستگاه سینوپتیک در بازه زمانی روزانه برای به دست آوردن شاخص های خشک سالی (SPEI,SPI) و متغیر فراوانی طوفان های گرد و غبار (DU) در پنجره های زمانی 1، 3، 6 و 12 ماهه استفاده گردید. بعد از محاسبۀ شاخص های خشک-سالی، گرد و غبار و پوشش گیاهی، به ترکیب این شاخص ها با روش تابع کاپولای تجربی پرداخته شد. ایستگاهی که بهترین همبستگی را بین سه شاخص اقلیمی گرد و غبار - خشک سالی - پوشش گیاهی به همراه داشت، به عنوان ایستگاه معرف در نظر گرفته شد و کوپل سه متغیره بین شاخص های مورد نظر در آن ایستگاه بررسی گردید. نتایج نشان داد که طبق شاخص SPI از سال 1999 تا 2003 و 2008 تا 2012 خشک سالی های شدیدی در سطح استان رخ داده است که تأثیرات منفی زیادی را بر خاک منطقه و همچنین شکل گیری کانون های مولد گرد و غبار در بازۀ زمانی مذکور داشته است. همچنین نتایج نشان داد که بالاترین همبستگی مربوط به ایستگاه بندر ماهشهر بین شاخص های NDVI و SPEI(PM12) به ترتیب با ضرایب همبستگی پیرسون و اسپیرمن 44/0 و 46/0 و بیشترین مقدار همبستگی منفی در ایستگاه مسجد سلیمان بین شاخص های NDVI و DU06 به ترتیب با ضرایب همبستگی پیرسون و اسپیرمن 37/0-  و 47/0- رخ داده است. نتایج به دست آمده در استان خوزستان تقریباً منطقی است زیرا با افزایش شاخص خشک سالی (کاهش میزان خشکی)، شاخص NDVI افزایش و با بیشتر شدن گرد و غبار مقدار NDVI کاهش یافت.